Çek İskontosunda Kesinti Nereden Çıkar?
Çek iskontosu — halk arasında çek kırdırma — vadesi gelmemiş bir çeki bankaya devredip parayı bugün almaktır. Banka çekin üzerindeki tutarı değil, beklemediği günlerin maliyetini düştükten sonra kalan kısmı öder. Kesinti üç bileşenden oluşur: vadeye kalan günler için işletilen iskonto faizi (nominal tutar × yıllık oran × gün ÷ 365), varsa bankanın işlem komisyonu ve bu ikisinin toplamı üzerinden alınan %5 BSMV. İskonto ticari bir işlem sayıldığından KKDF devreye girmez. Kutuları değiştirdikçe yukarıdaki kart kesintiyi kalem kalem döker ve elinize geçecek net tutarı anında gösterir.
Örnek üzerinden izleyelim
75 gün vadeli 200.000 TL'lik bir çeki yıllık %42 oranla ve 750 TL işlem komisyonuyla kırdırdığınızı düşünelim:
- İskonto faizi: 200.000 × 0,42 × 75 ÷ 365 = 17.260,27 TL
- BSMV: faizin %5'i 863,01 TL + komisyonun %5'i 37,50 TL = 900,51 TL
- Toplam kesinti: 17.260,27 + 750 + 900,51 = 18.910,78 TL
- Elinize geçen net: 200.000 − 18.910,78 = 181.089,22 TL
Kesintiyi nominale oranlayıp yıla çevirdiğinizde işlemin gerçek yükü yıllık yaklaşık %46'ya denk gelir — ilan edilen %42'nin üzerinde; çünkü komisyon ve BSMV süreye yayılmadan peşin kesilir.
Bu hesabı kimler yapar?
Müşterilerinden vadeli çek alan toptancılar, imalatçılar ve taşeronlar bu hesabı daha fiyatlama aşamasında kurar: kırdırma maliyeti belliyse, müşteriye peşin ödeme iskontosu önermenin mi yoksa çeki bankaya taşımanın mı kârlı olduğu netleşir. Finansman sorumluları, aynı çek için iki bankadan gelen oran-komisyon çiftlerini net tutara çevirip karşılaştırır; nakdi sıkışan işletmeler ise maaş veya vergi günü öncesinde hangi çeki bozdurmanın en az kayıpla kurtardığına bakar.
Masada işinize yarayacaklar
- Oran kadar komisyonu da pazarlık edin: 90 günün altındaki çeklerde sabit komisyon faize yakın yer tutabilir; asgari komisyon tarifesi küçük tutarlı çeklerde yükü orantısız şişirir.
- Bankanız 360 gün bazı kullanıyorsa aynı oranla kesinti bir miktar artar; dekonttaki gün sayısını ve gün bazını kendi hesabınızla karşılaştırın.
- Elinizde farklı vadelerde birden çok çek varsa önce Ortalama Vade Hesaplama aracıyla portföyün tek vadesini görün; çoğu zaman yalnızca en uzun vadeli çeki kırdırmak ihtiyacı karşılar.