Vade Sapması Ne Anlatır?
Müşteriye kestiğiniz faturaların ödenmesi gereken gün ile o müşteriden aldığınız çek, senet ya da DBS'nin gerçekte hesaba geçtiği gün arasındaki fark vade sapmasıdır. Tek fatura – tek tahsilatta fark iki tarihin arasıdır; kalem sayısı arttığında her kalem tutarıyla ağırlıklandırılır: büyük tutarlı bir fatura, ortalama vade tarihini küçük olandan çok daha kuvvetli çeker. Araç iki tarafın tutar ağırlıklı ortalama vadesini ayrı ayrı bulur ve farkı gün olarak verir; eksi işaret tahsilatın faturadan geç geldiğini, artı işaret erken ya da gününde ödemeyi gösterir.
Sapmanın maliyeti nasıl bulunur?
Geç gelen her lira, o gün sayısı boyunca kullanamadığınız — çoğu işletmede rotatif krediyle (KMH) yerine koyduğunuz — paradır. Bu yüzden maliyet formülü Rotatif Kredi sayfasıyla bire birdir: tutar, yıllık faiz oranı ve gecikme günü çarpılır, gün bazına (365 ya da 360) bölünür; bulunan faize %5 BSMV eklenir. Erken tahsilat aynı formülle kazanç yazar ve toplamdan düşülür.
Rakamlı örnek
10 Mart vadeli 100.000 TL ile 30 Mart vadeli 100.000 TL'lik iki faturanın ağırlıklı ortalama vadesi 20 Mart'tır. Müşteri ikisine karşılık 4 Nisan vadeli 200.000 TL'lik tek çek verdiyse sapma −15 gün çıkar. Yıllık %45 faiz ve %5 BSMV ile gecikmenin bedeli: 200.000 × 0,45 × 15 / 365 = 3.698,63 TL faiz + 184,93 TL BSMV = 3.883,56 TL. Fiyat pazarlığında hiç konuşulmayan bu tutar, satış üzerinden %1,94'lük gizli bir iskontoya denk gelir.
Kimler, ne için kullanır?
Açık hesap çalışan toptancı ve üreticiler müşteri bazında gerçek tahsilat performansını ölçmek, satış ekipleri "30 gün vade" sözünün sahada kaç güne dönüştüğünü görmek, ön muhasebe ise FIFO, LIFO ya da manuel eşleştirmeyle hangi tahsilatın hangi faturayı kapattığını izlemek için kullanır.
İpuçları
- Faiz alanına bankanızın size fiilen uyguladığı güncel rotatif oranı yazın; sapma maliyeti ancak kendi para maliyetinizle anlam kazanır.
- Karşılama oranı %100'ün altındaysa sapma tek başına aldatıcı olabilir: müşteri hem geç hem eksik ödüyor olabilir, iki göstergeyi birlikte okuyun.
- Manuel kapamayı müşterinin "şu çek şu faturanın karşılığı" dediği durumlarda, kümülatif modu ise dönem sonunda genel fotoğraf için tercih edin.